Helga var fædd árið 1903 á Ísafirði en flutt ung til Flateyrar með foreldrum sínum. Hún giftist árið 1925 Guðmundi og fluttu þau til Reykjavíkur árið 1926. Helga starfaði sem húsmóðir í Reykjavík til dauðadags árið 1982. Helga og Guðmundur áttu sex börn.

Þetta brauð bakaði Helga oft og iðulega fyrir fjölskylduna og hefur þessi uppskrift fylgt fjölskyldunni ætíð síðan. Hvaðan Helga fékk uppskriftina er ekki vitað en kannski kom hún frá móðir hennar eða úr Húsmæðraskólanum sem Helga sótti.

Þetta brauð þykir algjört lostæti með heimagerðri kæfu.

Brauðið hennar ömmu Helgu

Efni:

4 bollar hveiti

4 tsk lyftiduft

1 tsk sykur

1 tsk salt

2,5 dl mjólk, eða súrmjólk

 Aðferð:

Hnoðað, skornar þrjár rendur í brauðið og bleytt með mjólk eða vatni.

Bakist við 200°c í ca 30 til 40 mín

GLEÐILEG JÓL

Um brauðið segir:

“Sønderjysk rugbrød er kendetegnet ved en saftig konsistens, kraftig smag af rug og sin smukke halvmåneform med mørk, sprød skorpe. Den fintmalede rug giver smagen, mens konsistensen skyldes den særlige bagemetode – gistning.Ved gistning sætter man brødet ind i en meget varm ovn, så dejens porer straks lukkes, og der dannes skorpe på hele brødet. Derpå sænkes varmen og brødet bages almindeligt.I en moderne bageovn kan det klares ved at lukke ovnens ventiler, før brødet sættes ind og først lukke dem op igen efter 5-7 minutter.I gamle dage, hvor man bagte med eftervarmen i den store bageovn, foretog man gistningen ved at stikke brød ind midt i ovnen, hvor ild og gløder var skubbet op til hver side. Varmen dannede på få øjeblikke skorpe på brødene, som derpå blev taget ud og ovnen renset. Brødene blev så sat ind på ovnbunden igen og bagt færdige med eftervarmen i stenene. Gistning kendes især fra Vest- og Sønderjylland. Ordet gist betegner noget tørt, og er i slægt med ordet geest, der betegner det tørre land bag marsken.”

Danskt rúgbrauð

Danskt rúgbrauð

Súrdeig

1 dl súrar áfir

5 gr. ger (kan udelades)

Hrært saman með rúgmjöli þar til það er orðið eins þykkt og súrmjólk. 

Látið standa í 2 daga við stofuhita.

Dagur 3: Hrært vel í blöndunni.

Dagur 4: Sett útí  1 dl vatn og rúgmjöl þar til það er orðið eins og deig.

Látið standa 1 dag í ísskáp og er þá tilbúið til notkunar.

Efni

Allt súrdeigið

1 l vatn

500 gr. sigtað rúgmjöl

40 gr. salt

(10 g ger – kan udelades)

Rúgmjöl, bætið þar deigið sleppir hönd og borði

Deigið látið hvíla í skál í ca 1 klukkustund.

Takið 300 gr frá til að nota þegar næst á að baka rúgbrauð.

Deiginu er skipt í eitt, tvö eða þrjú stykki. Því sem brauðið er stærra því lengri er bökunartíminn. Lagt á bökunarplötu, smurð með vatni og látið hefast á hlýjum stað. Það fer allt eftir gæðum súrdeigsins og hvort að það sé ger í brauðinu hve lengi brauðið er látið hefast, allt frá 30 mín í klukkutíma. Áður en brauðið er sett inn er brauðið penslað með vatni. Brauðið sett í 250°heitan ofn sem er lækkað niður í 220° um leið og það fer inn. Bakist í 45 – 60 mín.

Hreindýr í Finnlandi

”Ahkunleipä” frá Länsi-Uusimaa í  vestur- Lapplandi

efni

1 dl vatn

100 gr. ger

1 tsk. salt

1 dl síróp

12 dl vatn

2 dl rúsínur

600 gr. rúgmjöl

1,2 kg hveit

 aðferð

Leysið gerið upp í volgu vatni. Blandið helmingnum af mjölinu út í. Hrærið vel og látið deigið hefast á þar til það hefur tvöfaldað sig á hlýjum stað. Hnoðið deigið með afganginum af mjölinu og öðru hráefni þar til það sleppir hönd og borði. Skiptið því í 6 hluta og myndið hringlaga brauð. Leyfið þeim að hefast í ca 30 mínútur. Brauðin bakist í 1 tíma við 200°. Á meðan bökun stendur penslið brauðið með sírópsvatni. Þegar búið er að baka brauðin er sett yfir klútur til að koma í veg fyrir að skorpan verði of hörð.

Eistneskt rúgbrauð

Eistneskt rúgbrauð

Rúgbrauð

1 l volgt vatn

100 g súrdeig

2 tsk. salt

2 tsk. sykur

1,4 kg rúgmjöl

aðferð

Blandið súrdeiginu með 0,7 l af volgu vatni og helmingnum af mjölinu og látið það standa í 12 tíma á hlýjum stað. Setjið salt, sykur og það sem eftir er af vatninu ásamt mjölinu út í deigið. Hnoðið það vel þar til deigið sleppur hönd og borði. Deigið er látið hefast á hlýjum stað í minnst 2 tíma. Setjið deigið í form og bakið í 1 tíma í heitum ofni, 220°. Þegar bakstri er lokið er deigið fært úr forminu með viskustykki og bankað. Ef það heyrist tómahljóð er brauðið tilbúð. Til að koma í veg fyrir að skorpan verði of hörð er gott að pensla brauðið með köldu vatni og líka með smá olíu eða smjöri. Brauðið er látið hvílast í 2-3 tíma áður en það er borið fram.

Grænlensk jólakaka

Kalaallit kaagiat – grænlensk kaka

efni

500 gr hveiti

100 gr margarín

75 gr sykur (stødt melis)

50 gr ger

50 gr rúsínur

1 tsk salt

1 egg

3 dl mjólk

aðferð

Bræðið margarínið og setjið mjólkina út í og hitið lítillega. Egginu og sykrinum bætt út í og hrært saman. Öðrum hráefnum blandað saman við og deigið hnoðað vel. Þá er deigið látið hefast í einn tíma og þá hnoðað á ný. Sett í form og látið hefast í smá stund. Þá er penslað yfir með kaffi og sykri dreift yfir. Bakist í 30-35 mín við 200°.

Danskar jólakleinur

Kleinurnar hennar ömmu

efni

1 kg hveit

5  egg

125 gr smjör

2 msk (15 ml) rjómi

börkur af einni sítrónu

djús af 1 sítrónu

1 tsk. (5 ml) hjartasalt

1 tsk. (5 ml) fínt salt

250 gr. sykur

½-1 spsk. (15 ml) rósarvatn (rosenvand)

1 kg svínafeiti

Vanillusykur

Hér er aðferðin samkvæmt frásögn Piu:

1) Historien om fremstillingen af klejnedej

Min mor hælder melet ud på bordet i en bunke. Heri laver hun huller og i hullerne blev de øvrige ingredienser lagt. Så begyndte æltningen. Som børn stod vi og kiggede på denne forvandling til dej. Vi holdt øje med om lidt æg eller fløde løb af sted, og min mor indfangede det “bortløbne” med lidt mel. Sådan er klejnedejen blevet samlet i flere generationer i min familie.

2) Fremstilling af klejnedejen nu til dags

I dag laver vi dejen på røremaskinen, hælder alle ingredienserne i maskinen og ælter den med æltekrogen til den er smidig. Dejen rulles ud, og kagerne skæres ud med en klejnespore og endes. I vores familie har klejner altid været forskellige – nogen har været korte og nogle har været lange (op til 20 cm) – og nogle er tykke og nogle er ganske tyndt rullet ud, så man kan se bordpladens mønster gennem dejen. De tynde laver altid flotte bobler – noget, vi også nød at stå at holde øje med, da vi var børn. Vi plejer at rulle al dejen ud, vende klejnerne og lægge dem på meldryssede plader og spækbrætter. Først når al dejen er formet til klejner, begynder vi kogningen.

NB. Hvis dejen er lidt for hård, kan der tilsættes lidt ekstra fløde.

3) Kogningen

Vi bruger ukrydret svinefedt til at koge klejnerne i. I slutningen, når fedtet er blevet kedeligt”, kommer vi en skrællet gulerod ned i. Det siges at rense fedtet.

4) Fuglemad

Når klejnekogningen er helt færdigt, hælder vi fuglefrø i fedtet og lader det stivne i gryden. Man kan også lade det stivne i beholdere, som senere kan hænges ud til fuglene.

5) Opbevaring

Når alle klejnerne er kogt og har dryppet af på brunt papir, lægges de i dåser. For hvert lag klejner, der lægges i dåsen, drysses med vaniljesukker. Min mor laver 5 slags småkager til jul, og klejnerne er altid det sidste, der bliver lavet. Når klejnerne bliver lagt i dåsen, er der ikke længe til jul.

Jólabrauð Sandviks bakara

efni í fjögur stór brauð

1,5 kg sigtað rúgmjöl

1 kg sigtað hveiti

250 gr dökkt síróp

0,5 dl sykur

100 gr rúsínur

50 gr smjör

1/2 tsk salt

50 gr ger

volgt vatn, hæfilegt magn til að búa til deig

aðferð

Hnoðað kröfuglega í tvær mínútur, síðan rólegra í 10 mínútur. Látið hefast vel og síðan bakað við 200° í 40 mínútur. Kælt á grind.

Norskt jólabrauð

Eistneskt jólabrauð

Uppskriftin kemur frá Kerle Arula safnverði á Landbúnaðarsafni Eistlands.

Eistneskt jólabrauð

efni

1 l volgt vatn

100 gr súrdeig

2 tsk salt

2 tsk sykur

50 gr rúsínur

50 gr hesilhnetur

1,4 kg rúgmjöl

aðferð

Blandið súrdeiginu með 0,7 l af vatni og helmingnum af mjölinu og látið standa á hlýjum stað í 12 tíma. Bætið út í deigið salti, sykri, restinni af vatninu, hnetum, rúsinum og það sem eftir er af mjölinu. Hnoðið vel þar til deigið sleppur hendi og borði. Því næst látið deigið hefast í tvo tíma á hlýjum stað. Þá er deigið tekið og úr því mótað litlir grísir og í augastað er notaðar rúsínur eða hesilhnetur. Brauðið er bakað í klukkustund í 220° heitum ofni. Takið brauðið út og hef það heyrist tómahljóð þegar það er bankað er brauðið tilbúið. Til að koma í veg fyrir að skorpan verði of hörð þá er best að pensla brauðið með köldu vatni og smá olíu eða smjöri en þá glansar það svo fallega. Látið brauðið standa í ca 2-3 tíma áður en það er borið fram.

Fléttubrauð

efni

1 dl heitt vatn

1 1/2 dl súrmjólk

2 1/2 tsk þurrger

5 dl hveiti

1 dl heilhveiti

25 gr smjör

1/2 tsk salt

1 tsk sykur

aðferð

Blanda saman í skál hveiti, heilhveiti, þurrgeri, salt og sykri en takið frá 1 dl af hveiti til þess að hnoða saman við síðar. Myljið smjörið saman við. Velgjið vökvann og hellið honum í skálina, hrærið saman. Hnoðið deigið þar til það sleppur bæði hönd og borði. Setjið deigið aftur í skálina og komið henni fyrir í heitu vatni í vaskinum. Breiði yfir og látið lyfta sér í 15-20 mín. Hnoðið aftur og skiptið í þrjá jafna hluta. Mótið deigið í lengjur og fléttið saman. Penslið með eggi og stráið sesamfræum yfir. Látið lyfta sér á plötunni í 10-15 mín. Bakið neðst í 220° heitum ofni í 30 min.

Stekkjastaur. Þjóðminjasafn Íslands

Súkkulaðibitakökur að hætti safnkennarans

efni

1 ½ bolli púðursykur

1 bolli hnetusmjör

¾ bolli smjör

1/3 bolli mjólk

1 egg

3 bollar Corn Flakes

2 tsk vanilludropar

1 ½ bolli hveiti

½ tsk natron

1 ½ bolli konsúm súkkulaði, brytjað

Súkkulaði til að dýfa kökunum í

Salthnetur

aðferð

Sykur, smjör og hnetusmjör þeytt saman. Eggi og vanilludropum bætt út í (þeytt út í). Síðan öllum þurrefnum og mjólk hrært út í. Mótað í litlar kúlur og þrýst aðeins á þær. Bakað við 175°C hita í 10 mín. Eftir að kökurnar eru orðnar kaldar, þá er súkkulaði brætt, annarri hlið köku dýft ofan í súkkulaðið og síðan dýft í smátt niðurbrytjaðar salthnetur.